25 jan
Conversão de S. Paulo, apóstolo


⚔️ O glorioso Apóstolo das Gentes, São Paulo, nascido Saulo em Tarso da Cilícia, era um fariseu zeloso e cidadão romano, educado aos pés de Gamaliel, que inicialmente perseguiu com furor a Igreja nascente, consentindo inclusive na morte de Santo Estêvão. A sua conversão, celebrada liturgicamente neste dia de forma singular (pois de outros santos celebra-se o nascimento para o céu, mas de Paulo celebra-se também a transformação pela graça), ocorreu por volta do ano 34 ou 35 d.C., na estrada para Damasco, onde uma luz divina o derrubou e a voz do Cristo Ressuscitado o interpelou, revelando a união mística entre Jesus e os seus fiéis. De perseguidor implacável, tornou-se o "Vaso de Eleição", o mais ardente missionário do Evangelho, percorrendo incansavelmente o mundo mediterrâneo, fundando comunidades e redigindo as Epístolas que constituem grande parte do Novo Testamento e a base teológica da doutrina cristã sobre a graça e a redenção. Após anos de fadigas, prisões, naufrágios e sofrimentos por amor ao Nome de Jesus, selou o seu testemunho com o martírio em Roma, sendo decapitado sob o imperador Nero, por volta do ano 67 d.C., nas "Três Fontes".

📖 Introito (II Tm 1, 12 | Sl 138, 1-2)

Scio, cui crédidi, et certus sum, quia potens est depósitum meum serváre in illum diem, justus judex. Ps. Dómine, probásti me et cognovísti me: tu cognovísti sessiónem meam et resurrectiónem meam.

Eu sei em quem acreditei, e estou certo de que Ele é poderoso para guardar o meu depósito até aquele dia, o justo juiz. Salmo: Senhor, sondaste-me e me conheceste: conheceste o meu sentar e o meu levantar.

✉️ Epístola (At 9, 1-22)

In diébus illis: Saulus adhuc spirans minárum et cædis in discípulos Dómini, accéssit ad príncipem sacerdótum, et pétiit ab eo epístolas in Damáscum ad synagógas: ut, si quos invenísset hujus viæ viros ac mulíeres, vinctos perdúceret in Jerúsalem. Et cum iter fáceret, cóntigit, ut appropinquáret Damásco: et súbito circumfúlsit eum lux de cœlo. Et cadens in terram, audívit vocem dicéntem sibi: Saule, Saule, quid me perséqueris? Qui dixit: Quis es, Dómine? Et ille: Ego sum Jesus, quem tu perséqueris: durum est tibi contra stímulum calcitráre. Et tremens ac stupens, dixit: Dómine, quid me vis fácere? Et Dóminus ad eum: Surge et ingrédere civitátem, et ibi dicétur tibi, quid te opórteat fácere. Viri autem illi, qui comitabántur cum eo, stabant stupefácti, audiéntes quidem vocem, néminem autem vidéntes. Surréxit autem Saulus de terra, apertísque óculis nihil vidébat. Ad manus autem illum trahéntes, introduxérunt Damáscum. Et erat ibi tribus diébus non videns, et non manducávit neque bibit. Erat autem quidam discípulus Damásci, nómine Ananías: et dixit ad illum in visu Dóminus: Ananía. At ille ait: Ecce ego, Dómine. Et Dóminus ad eum: Surge et vade in vicum, qui vocátur Rectus: et quære in domo Judæ Saulum nómine Tarsénsem: ecce enim orat. (Et vidit virum, Ananíam nómine, introeúntem et imponéntem sibi manus, ut visum recípiat.) Respóndit autem Ananías: Dómine, audívi a multis de viro hoc, quanta mala fécerit sanctis tuis in Jerúsalem: et hic habet potestátem a princípibus sacerdótum alligándi omnes, qui ínvocant nomen tuum. Dixit autem ad eum Dóminus: Vade, quóniam vas electiónis est mihi iste, ut portet nomen meum coram géntibus et régibus et fíliis Israël. Ego enim osténdam illi, quanta opórteat eum pro nómine meo pati. Et ábiit Ananías et introívit in domum: et impónens ei manus, dixit: Saule frater, Dóminus misit me Jesus, qui appáruit tibi in via, qua veniébas, ut vídeas et impleáris Spíritu Sancto. Ei conféstim cecidérunt ab óculis ejus tamquam squamæ, et visum recépit: et surgens baptizátus est. Et cum accepísset cibum, confortátus est. Fuit autem cum discípulis, qui erant Damásci, per dies áliquot. Et contínuo in synagógis prædicábat Jesum, quóniam hic est Fílius Dei. Stupébant autem omnes, qui audiébant, et dicébant: Nonne hic est, qui expugnábat in Jerúsalem eos, qui invocábant nomen istud: et huc ad hoc venit, ut vinctos illos dúcere ad príncipes sacerdótum? Saulus autem multo magis convalescébat, et confundébat Judǽos, qui habitábant Damásci, affírmans, quóniam hic est Christus.

Naqueles dias, Saulo, respirando ainda ameaças e desejos de morte contra os discípulos do Senhor, foi procurar o príncipe dos sacerdotes e pediu-lhe poderes para as sinagogas de Damasco, a fim de que, se encontrasse homens ou mulheres adeptos da doutrina de Cristo, ele os trouxesse cativos a Jerusalém. Como porém estivesse em caminho e se aproximasse de Damasco, aconteceu que, de repente, viu-se cercado por uma luz vinda do céu. E caindo em terra, ouviu uma voz que lhe dizia: Saulo, Saulo, por que me persegues? Ele respondeu: Quem sois, Senhor? E a voz: Eu sou Jesus, a quem persegues: duro te é rebelar-te contra o aguilhão. Então, tremendo de susto, disse Saulo: Senhor, que quereis que faça? E o Senhor lhe disse: Levanta-te e entra na cidade, e aí dir-te-ão o que deves fazer. Ora, os homens que o acompanhavam haviam parado, admirados, ouvindo a voz, mas não vendo ninguém. Erguendo-se Saulo, e tendo os olhos abertos, não via coisa alguma. Conduzindo-o então pela mão, fizeram-no entrar em Damasco e ele ali ficou três dias sem ver, não tendo comido nem bebido coisa alguma. Ora, havia em Damasco um discípulo chamado Ananias. E o Senhor o chamou, em visão: Ananias. E ele respondeu: Eis-me aqui, Senhor. O Senhor lhe disse: Levanta-te e vai à rua, que se chama Direita, e procura, em casa de Judas, a Saulo, chamado de Tarso: porque ele faz oração. (Este viu um homem chamado Ananias, que entrava e lhe impunha as mãos, para que recuperasse a vista.) Respondeu no entanto Ananias: Senhor, ouvi muitos dizerem quantos males este homem tem feito a vossos santos em Jerusalém; e aqui ele tem poderes dos príncipes dos sacerdotes para prender todos aqueles que invocam o vosso Nome. O Senhor lhe disse: Vai, porque ele é o instrumento que eu escolhi para levar meu Nome ante as nações, os reis e os filhos de Israel. Eu lhe mostrarei quanto lhe será preciso sofrer por meu Nome. E Ananias foi e entrou em casa de Judas; e impondo as mãos a Saulo, disse: Saulo, irmão, o Senhor Jesus, que te apareceu no caminho pelo qual vinhas, enviou-me para que vejas e sejas possuído do Espírito Santo. E logo caíram dos olhos de Saulo como que escamas e ele recuperou a vista; e tendo-se levantado, foi batizado. Quando tomou alimento, restaurou-se, permanecendo ainda alguns dias entre os discípulos que estavam em Damasco. E logo foi anunciar a Jesus nas sinagogas, dizendo que Ele era o Filho de Deus. Admirados ficavam todos os que o ouviam, dizendo: Não é este o mesmo que perseguia, em Jerusalém, aos que invocam este Nome e que aqui chegou para levá-los cativos aos príncipes dos sacerdotes? Saulo porém cada vez mais se fortalecia e confundia os judeus que residiam em Damasco, afirmando que Jesus era o Cristo.

✠ Evangelho (Mt 19, 27-29)

In illo témpore: Dixit Petrus ad Jesum: Ecce, nos relíquimus ómnia, et secúti sumus te: quid ergo erit nobis? Jesus autem dixit illis: Amen, dico vobis, quod vos, qui secúti estis me, in regeneratióne, cum séderit Fílius hóminis in sede majestátis suæ, sedébitis et vos super sedes duódecim, judicántes duódecim tribus Israël. Et omnis, qui relíquerit domum, vel fratres, aut soróres, aut patrem, aut matrem, aut uxórem, aut fílios, aut agros, propter nomen meum, céntuplum accípiet, et vitam ætérnam possidébit.

Naquele tempo, disse Pedro a Jesus: Eis que abandonamos tudo e Vos seguimos: que recompensa haverá então para nós? Respondeu-lhe Jesus: Em verdade vos digo, que no dia da regeneração, quando o Filho do homem se assentar no trono de sua glória, também vós, que me seguistes, assentar-vos-eis em doze tronos, e julgareis as doze tribos de Israel. E todo aquele que deixar a casa, ou os irmãos, ou as irmãs, ou o pai, ou a mãe, ou a mulher, ou os filhos, ou as terras, por causa de meu Nome, receberá o cêntuplo e possuirá a vida eterna.

🔥 O Mistério da Graça e a Unidade do Corpo Místico

A liturgia de hoje coloca diante de nós um dos maiores milagres da história da salvação: a transformação de um "lobo rapace" em "cordeiro" e pastor. A conversão de São Paulo não é apenas um evento biográfico, mas uma revelação teológica profunda sobre a natureza da Igreja e a operação da Graça Divina. Santo Agostinho, refletindo sobre este episódio, destaca a inseparável união entre Cristo e os seus membros. Quando a voz celestial brada "Saulo, Saulo, por que me persegues?", Jesus não pergunta por que Saulo persegue os seus servos, mas identifica-Se plenamente com eles. A Cabeça grita no Céu pelas dores que o Corpo sofre na terra (Santo Agostinho, Sermão sobre a Conversão de São Paulo). Esta doutrina do Christus Totus (o Cristo Total) é a chave para compreender que ferir a Igreja é ferir o próprio Deus. Ademais, a resposta de Jesus a Pedro no Evangelho, prometendo o cêntuplo àqueles que tudo deixaram, manifesta-se vividamente em Paulo: ele deixou a sua posição de destaque no judaísmo, a sua "justiça segundo a lei", considerando tudo como perda para ganhar a Cristo (Fl 3, 8), e recebeu em troca não apenas a vida eterna, mas a paternidade espiritual sobre inúmeras nações. A cegueira física de Saulo foi o remédio para a sua cegueira espiritual; foi necessário que se apagassem as luzes do mundo exterior para que a luz incriada brilhasse no seu interior, ensinando-nos que a verdadeira conversão muitas vezes exige a humilhação do nosso orgulho intelectual e a total submissão à vontade divina, expressa na pergunta fundamental do discipulado cristão: "Senhor, que quereis que eu faça?".